Ekonomi
Prizrenin Ekonomi Gelismesi
Kamu kuruluþularý 1980-1990 yýlýna dek Prizrenin %80 iþçi gücünü çalýþtýrmýþlardýr. Þu anda, KK-lar çok aðýr þartlarda çalýþýyorlar. Bu kuruluþlar için tek gelir kaynaðý, binalarý özel sektörlere kiralamaklar (leasing) saðlamaktadýr. Belediye organlarý bu kamu kurluþlarýný þimdilik idari etme yetkisine sahip deðildir. (2001 yýlýndan bu yana tüm KK-ler UNMIK-in, 2002 yýlýndan beri ise KGA-Kosova Güven Acentesi altýndandýrlar).
Tarým
Tarým ve onun dallarý, çalýþma ve yaþam için en önemli kaynaklardan biri olmaya devam etmektedir, çünkü vatandaþlarýn %50-si kýrsal bölgelerde yaþamaktadýr. Eski-Yugoslavya döneminden beri Prizren meyve, sebze ve þaraplarýyla ünlüydü. Prizren Belediyesinde süt üretimi ve süt ürünleri üretimiyle uðraþan dört (4) süt kuruluþu vardýr, bunlar bir mesai için 500 den 15.000 litreyi iþletme kapasitesindedirler. Süt üretimi, özellikle „Þar peyniri“ olarak tanýlan taze peynir uluslararasý camiada tanýnmýþ bir üründür. Prizren Belediyesinde 2001 yýlýnda gerçekleþen tahýl üretimi 12,565 ton buðday ve 15,040 ton mýsýr tutarýndaydý. Tahýllarý toplama, yerleþtirme ve koruma imkanlarý iyidir. Þu anda %25 verimli topraðý veya 3,300 ha topraðý sulanmakatadýr. Sulama iç hidro sistem sayesinde gerçekleþmektedir: Dukacini (2,500 ha), Radoniç (400 ha) ve Yerel sulama sistemi (YSS-400 ha).
Tab. 2.
|
Tanýtým
|
Hektar
|
Yapý %
|
|
Özel arazi
|
29,289
|
45.77
|
|
Kamu arazi
Sulama sisteminde
|
34,697
3.300
|
54.23
|
|
Toplam arazi
|
63,986
|
100.0
|
Agrobiznis
Meyve ve sebze üretimi devamlý olarak yüksek boyutlar kazanmaktadýr ve bu da iyi gelir saðlayan iþler (biznesler) kurmak için yüksek potansiyeli sunmaktadýr. Agrobiznis alanýnda yeniden canlanma iþ imkanlarý ve hýzlý gelir saðlayacaktýr.
“Abi&Elif19” gýda üretiminde aktiftir. Bu kuruluþun özel bir yatýrýmcýyla 10 yýllýk lising sözleþmesi var ve þimdiye kadar üretim ve satýþ çok memnun edicidir.
Sarap üretimi
Prizrenin uzun dönemli lezzetli þarap üretme geleneði vardýr. Küçük Kruþa’daki “KOSOVAVERA” þarap fabrikasýnýn þarap üretme kapasitesi 2.240 litredir. Bu kuruluþ 1952 yýlýnda kurulmuþtur. 1999 savaþýndan önce bu kuruluþun 130 çalýþaný vardý, bugün bunlardan sadece 75’i kalmýþtýr. Kamu sektör þu anda 1070 ha kullanmaktadýr, özel sektör ise 550 ha sahiptir. Þarap üretimi kamu sektör ve özel sektörle birlikte þu anda 2.430 ton dur.
Tab. 3.
|
Bað arazizi
|
Hektar
|
Katýlým %
|
|
Özel kesim
|
550
|
34.0
|
|
Kamu kesim
|
1,070
|
66.0
|
|
Toplam:
|
1,620
|
100.0
|
Turizim
Geçmiþten kalan çok sayýda tarihi eser Prizreni, hem yabancý hem de Kosovalý ziyaretçiler için çok ilgi çekici (atraktif) bir yerleþim yeri diye oluþturmaktadýr Prizrenin tarihi mirasý, Kosovanýn her yerinden turistleri buraya celbetmekle kalmýyor, turizmi geliþtirme ve eski geleneksel zaanatçýlýk yeteneklerini koruma imkanýný da saðlýyor. Bunu göz önünde bulundurarak çok sayýda donatörlerin inisiyatifiyle geleneksel zaanatçýlýk üretimlerini korunacaktýr.Örenðin: nakýþ, halý, deðerli taký vs. gibi yerlilere bu alanda özel biznisleri kurmayý yardým etmektedir.
Özel kesim ve Ýþ adamlarý Derneði
Özel kesim yükselme iþaretleri göstermektedir. Biznis kayýt dairesine göre 2003 yýlýnýn Mart ayýna dek kayýtlý biznis sayýsý özel kesimde 5000’in üzerindeydi. Devamdaki tabelada faaliyet türüne göre biznis sayýsý gösterilmektedir.
Onlardan çoðu ithalat-ihracat kuruluþlarýdýr.
|
OKK türü
|
Kuruluþ sayýsý
|
|
Ýthalat-Ýhracat
|
2,254
|
|
Bar ve Restoranlar
|
464
|
|
Hizmetler
|
357
|
|
Tasimacýlýk
|
325
|
|
Toplam:
|
5,000
|
Asaðýdaki tabeladaki sýnýflandýrmaya göre Ýthalat-Ýhracat Kuruluþlarýn güçlü Yapýlýþ düþüþünü göstermektedir:
Ýthalat-Ýhracat Kuruluþlarýn Yapýsý
|
No.
|
Faaliyet türü
|
Biznis sayisi
|
Çlýþan sayýsý
|
%
|
|
1.
|
Bölüm deðiþtirme
|
139
|
198
|
6.2
|
|
2.
|
Oto-bölüm dükkanlarý
|
63
|
108
|
2.8
|
|
3.
|
Benzin pompasý
|
23
|
79
|
1.0
|
|
4.
|
Diðer ürün dükkanlarý Araba
|
8
|
40
|
0.4
|
|
5.
|
Komisyoncu
|
59
|
189
|
2.6
|
|
6.
|
Toptan
|
225
|
511
|
10.0
|
|
7.
|
Perakende
|
324
|
488
|
14.4
|
|
8.
|
Gýda dükkaný
|
109
|
99
|
4.8
|
|
9.
|
Perakende tekstil
|
159
|
216
|
7.1
|
|
10.
|
Perakende giyim
|
158
|
174
|
7.0
|
|
11.
|
Bar ve restoran
|
137
|
158
|
6.1
|
|
12.
|
Diðerlari
|
850
|
819
|
37.7
|
|
|
Toplam:
|
2,254
|
3,079
|
100.0
|
Prizrende kayýtlý olan toplam 5.000 biznisten 629’u üretim biznisi ve üretim zaanatçýlýðýdýr, 357’si hizmet faaliyetli biznis, 464’ü otel ve otel hizmetçiliði biznisi, 325’i nakliye faaliyetli biznisi ve 2,254’ü de toptan ve perakende faaliyeti biznisi vs.
OKK kesimi çok sayýda zorluk ve engelle, ayrýca yerel ve merkezi yönetimin destek eksikliðiyle karþýlaþmaktadýr. Ýdari, kendi çaba ve programlarýný þunlara yönlendirmelidir: OKK geliþimini etkileyen güncel engelleri uzaklaþtýrmaya, uygun bir iþ ortamý kurmaya, bina ve eðitime.
Bu programlar, asýrlardýr biznis gelenekli bölge olarak tanýnmýþ Prizren vatandaþlarýnda kuruluþ ruhunu desteklemeli ve oluþturmalýdýr.
Ýþletme, üretim, pazarlama merkezi kapasiteleri ve ayrýca fuarlarýn düzenleneceði Sanayi ve pazarlama bölgelerinin oluþmasýyla, sadece yerel biznis için çok iyi çevre ve ortam kurmakla kalmayacak, yabancý yatýrýmlarýný da celbedecektir.
Isadamlarý dernegi
Prizrenin biznis topluluðu bayaðý aktiftir ve yerel ekonomi geliþimi konusunda tam anlamda angaje etme geleneði vardýr. Devamdaki kuruluþ ve dernekler Prizrende etkindirler:
Küçük ve Orta Kuruluþlar için yerel Acente (bu kuruluþ Eureka’dandýr-UNMIK programý)
ESNAF- Ýþ Adamlarý ve Tüccarlar Derneði
Zanaatçýlar Derneði
1991 yýlýnda kurulmuþ Prizrenin Biznis Kulübü (Ýþ adamlarý Derneði)
Bölge Ekonomi Odasý
20 profesyonel STK- yerel ekonomi geliþim alanýnda aktif.